Ακόμα και σε περίπτωση μερικής του απένταξης, ο ΒΟΑΚ θα χάσει μια ιστορική ευκαιρία να υλοποιηθεί στο ορατό μέλλον εξασφαλίζοντας την ασφάλεια κατοίκων και επισκεπτών
Ώρα μηδέν για τον ΒΟΑΚ (Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης), ο οποίος διανύει τον πιο κρίσιμο μήνα του, αντιμέτωπος με απώλεια εκατοντάδων ευρώ που έχουν δεσμευτεί από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RFF), για την συγχρηματοδότηση των επιμέρους τμημάτων του. Αθήνα και Βρυξέλλες συντονίζονται προκειμένου, μέχρι το τέλος του Οκτωβρίου, να συναποφασίσουν ποια έργα και προγράμματα δεν θα προλάβουν να απορροφήσουν τους προβλεπόμενους πόρους στο πλαίσιο των ασφυκτικών προθεσμιών του Ταμείου Ανάκαμψης και ποια θα είναι η τελική μορφή του προγράμματος που θα πρέπει να υλοποιηθεί.
Ο ΒΟΑΚ, το μεγαλύτερο και πλέον σημαντικό οδικό έργο στην Κρήτη, αλλά και ένα από τα μεγαλύτερα έργα στη χώρα, είναι δυστυχώς ανάμεσα στα έργα που αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις και, σε περίπτωση ακόμα και μερικής του απένταξης, θα χάσει μια ιστορική ευκαιρία να υλοποιηθεί στο ορατό μέλλον εξασφαλίζοντας την ασφάλεια κατοίκων και επισκεπτών.
Τα δύο τμήματα του ΒΟΑΚ προς άμεση “διάσωση”
Σύμφωνα πάντως με πληροφορίες του ΣΔΙΤ Forum, με βάση τα σημερινά δεδομένα, το ενδεχόμενο της ολικής απένταξης του έργου από το Ταμείο Ανάκαμψης δεν υφίσταται, καθώς δύο από τα τμήματα του έργου (Χερσόνησος – Νεάπολη και Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος) υλοποιούνται ήδη, έστω και με μεγάλες καθυστερήσεις κυρίως λόγω απαλλοτριώσεων. Αυτό λοιπόν που είναι σίγουρο και αποτελεί άμεση και εκ των ουκ άνευ προτεραιότητα των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Υποδομών, είναι να “διασωθούν” καταρχάς τα κονδύλια που έχουν δεσμευτεί αφενός για το τμήμα Χερσόνησος – Νεάπολη, που προχωρά μέσω ΣΔΙΤ (η συγχρηματοδότηση του ΤΑ ανέρχεται σε 90 εκατ. ευρώ), τα οποία όμως φαίνεται ότι στην πράξη θα είναι πολύ δύσκολο να διασωθούν γιατί το έργο έλαβε ήδη παράταση 16 μηνών από το Υπουργείο Υποδομών, και αφετέρου τα 200 εκατ. ευρώ που έχουν δεσμευτεί για το τμήμα Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος, που υλοποιείται με δημόσια χρηματοδότηση.
Σύμφωνα με τον κανονισμό του Ταμείου Ανάκαμψης, οι δαπάνες πρέπει να έχουν γίνει και οι λογαριασμοί να έχουν πληρωθεί έως τον Ιούνιο του 2026. Αν όχι, οι πιστώσεις «παγώνουν» και το έργα πρέπει να συνεχίσουν να υλοποιούνται μέσω της συμπληρωματικής χρηματοδότησης, καθώς το Ταμείο καλύπτει ένα μέρος της χρηματοδότησης, που όμως είναι αυτή που προβλέπεται κατά προτεραιότητα, εξασφαλίζοντας τη ρευστότητα των έργων.
Οι απαλλοτριώσεις που δεν έγιναν και η αποζημίωση των 21 εκ ευρώ στο τμήμα «Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος»
Όπως έχουμε κατ΄ επανάληψη επισημάνει, οι απαλλοτριώσεις κυρίως καθυστερούν την ολοκλήρωση του πρώτου τμήματος του ΒΟΑΚ και συγκεκριμένα το τμήμα Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος, καθώς το έργο, το οποίο υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο 2022 με προϋπολογισμό 186 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ και χρόνο ολοκλήρωσης 36 μήνες, έχει ήδη λάβει τρεις παρατάσεις γι’ αυτό το λόγο. Η πρόσφατη (αρχές Οκτωβρίου 2025) απόφαση του Υπουργείου Υποδομών, για την καταβολή αποζημίωσης ύψους 21 εκ. ευρώ στον ανάδοχο του τμήματος (Άκτωρ, έχει πλέον εξαγοραστεί και συγχωνευτεί στο όμιλο Aktor), προκάλεσε σημαντικές αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία, καθώς η αποζημίωση καλύπτει μόνον «θετικές ζημίες», δηλαδή το κόστος που προέκυψε για την κατασκευαστική εταιρεία εξαιτίας σημαντικών καθυστερήσεων που αποδίδονται σε υπαιτιότητα του Δημοσίου, χωρίς αυτή να εκτελέσει εργασίες παρά μόνον καλύπτοντας την παραμονή του εξοπλισμού και του προσωπικού σε αδράνεια.
Παρατάσεις που είχαν δοθεί
Για την ιστορία με απόφαση του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών στο τέλος του 2023 είχε δοθεί παράταση στις παρακάτω τμηματικές προθεσμίες εκτέλεσης έργων λόγω καθυστέρησης στην απόδοση των απαλλοτριωμένων εκτάσεων πλέον του ενός (1) έτους.
Πιο συγκεκριμένα:
- 1η τμηματική προθεσμία του έργου, κατά 204 ημερολογιακές ημέρες, ήτοι μέχρι την 30-08-2024,
- 2η τμηματική προθεσμίας του έργου, κατά 483 ημερολογιακές ημέρες, ήτοι μέχρι την 31-08-2025,
- 3η τμηματική προθεσμία του έργου, κατά 184 ημερολογιακές ημέρες, ήτοι μέχρι την 05-09-2025.
Ενδεικτικό της δυσκολίας που υπάρχει με τις απαλλοτριώσεις σο συγκεκριμένο τμήμα του ΒΟΑΚ, είναι το γεγονός ότι μια υπόθεση απαλλοτριώσεων για το συγκεκριμένο τμήμα επρόκειτο να συζητηθεί έναν μόλις χρόνο προτού εκπνεύσει η συμβατική του διάρκεια, δηλαδή τον Σεπτέμβριο του 2025.
Το τμήμα ΒΟΑΚ Νεάπολη – Χερσόνησος με ΣΔΙΤ και η αποζημίωση αξίας 350 εκατ. στον ανάδοχο…
Το δεύτερο τμήμα του ΒΟΑΚ, που συγχρηματοδοτείται από το ΤΑΑ, είναι το μεσαίο τμήμα Νεάπολη – Χερσόνησος, μήκους 22,5 χλμ. και συνολικού προϋπολογισμού ύψους περίπου 350 εκατ. ευρώ (90 εκ . ευρώ από το ΤΑΑ και ιδιωτική συμμετοχή 191,23 εκατ. ευρώ, υλοποιείται με τη μέθοδο ΣΔΙΤ από το σχήμα ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – ΑΚΤΩΡ Παραχωρήσεις – INTRAKAT, δηλαδή τον Όμιλο Aktor. Πλην όμως και αυτό το τμήμα αντιμετώπισε αρχικά αντίστοιχα προβλήματα και καθυστερήσεις (μη έγκαιρη παράδοση απαλλοτριωμένων εκτάσεων, καθυστερήσεις σε μετατοπίσεις δικτύων κοινής ωφελείας κα), τα οποία δεν ξεπέρασε, το αντίθετο μάλιστα.
Εξαιτίας των συνεχιζόμενων καθυστερήσεων στην ωρίμανσή του, το Υπουργείο Υποδομών αναγκάστηκε σε μετάθεση των ημερομηνιών ολοκλήρωσης και σε αποζημίωση στον ανάδοχο αξίας 350 εκατ.,ευρώ!!! Αναλυτικότερα, σύμφωνα με τη σχετική απόφαση του υπουργείου που υπογράφεται από τον υπουργό Χρίστο Δήμα, το ΣΔΙΤ για τον αυτοκινητόδρομο Χερσόνησος – Νεάπολη που εκτελείται από την προαναφερθείσα κοινοπραξία ΓΕΚ TERNA και Όμιλο ΑΚΤΟR θα περατωθεί με καθυστέρηση 498 ημερών (16,3 μήνες) από τις αρχικές ημερομηνίες.
H αποζημίωση σε συνέχεια και της προηγούμενης των 21 εκ. ευρώ στο τμήμα «Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος» δημιούργησε, λόγω του μεγέθους της, θύελλα αντιδράσεων στην τοπική κοινωνία της Κρήτης και όχι μόνο. Βέβαια προβλέπεται και στοιχειοθετείται από την σύμβαση, που συνεχίζει να ισχύει.
Η σύμβαση ΣΔΙΤ θα έχει διάρκεια 30 χρόνια και τα τέσσερα εξ αυτών αφορούν την περίοδο κατασκευής του έργου (προβλέπονταν 2 λωρίδες κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση με ΛΕΑ, 12 γέφυρες μονού κλάδου 1,7 χλμ., 5 σήραγγες μονού κλάδου συνολικού μήκους 6,75 χλμ., 1 cut & cover διπλού κλάδου, 5 νέους Ανισόπεδους Κόμβους). Ο βασικός σχεδιασμός του έργου περιλαμβάνει τις αναγκαίες εργασίες κατασκευής για τη βελτίωση και λειτουργική αναβάθμιση της υφιστάμενης οδού στο τμήμα Χερσόνησος – Νεάπολη, με διαπλάτυνση αυτής (προσθήκη νέου κλάδου), καθώς και νέες χαράξεις (στις περιοχές με μορφολογικές δυσχέρειες), ώστε στη συνέχεια ο δρόμος να λειτουργήσει με χαρακτηριστικά αυτοκινητόδρομου.
Τα 200 εκ. ευρώ του ΤΑ και ο γρίφος για το τμήμα Χανιά – Ηράκλειο
Αναμφίβολα, την μεγαλύτερη πρόκληση αναφορικά με την απορρόφηση των προβλεπόμενων κονδυλίων συγχρηματοδότησης του ΒΟΑΚ, αντιμετωπίζει το τρίτο και μεγαλύτερο τμήμα του οδικού άξονα «Χανιά – Ηράκλειο» εκτιμώμενης αξίας 1,8 δισ. ευρώ. Το έργο, που θα υλοποιηθεί με τη μέθοδο της παραχώρησης, έχει χρηματοδοτική συμβολή από το Ταμείο Ανάκαμψης ύψους 200 εκατ. ευρώ, 592 εκατ. ευρώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (μη συμπεριλαμβανομένης της προαίρεσης Χανιά-Κίσσαμος ύψους 100 εκατ. ευρώ) προκειμένου να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ 2021 – 2027 και το υπόλοιπο ποσό, σχεδόν, 1 δισ. ευρώ, είναι ίδια κεφάλαια και δάνεια που έχει εξασφαλίσει ο επενδυτής – παραχωρησιούχος όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ.
Σε αυτό το κομμάτι εκκρεμούν επίσης θέματα απαλλοτριώσεων, μελετών, η προαίρεση Κίσσαμος – Χανιά τα οποία θα πρέπει να επιλυθούν άμεσα προκειμένου να ξεκινήσουν ν οι εργασίες μέσα στο 2025. Απο τη δική της πλευρά πάντως η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ δεν έχει ακόμα συστήσει την παραχωρησιούχο εταιρεία που θα κατασκευάσει και θα εκμεταλευτεί τον οδικό άξονα και σύμφωνα με πληροφορίες συζητά με ενδιαφερόμενες εταιρείες να συμμετάσχουν σε αυτήν. Ειδικά λοιπόν το συγκεκριμένο κομμάτι βρίσκεται ακόμα “στον αέρα”.
Οι επιπτώσεις αν χαθεί το ΤΑ
Τι μέλλει γενέσθαι; Σύμφωνα με τον κανονισμό του ΤΑΑ οι δαπάνες και σε αυτό το τμήμα πρέπει να έχουν πληρωθεί έως τον Ιούνιο του 2026. Επιπλέον, όπως προαναφέρθηκε, για το τμήμα Χανιά – Ηράκλειο, η «χρηματοδοτική συμβολή» του κράτους φτάνει τα 693 εκατ. ευρώ, ενώ με την προαίρεση Κίσσαμος – Χανιά ανεβαίνει στα 792 εκατ. ευρώ. Αν, το πολύ μεγάλο και σύνθετο χρηματοδοτικά αυτό έργο δεν καταφέρει να κινηθεί σε ρυθμούς Ταμείου Ανάκαμψης, θα αντιμετωπίσει πρόβλημα ρευστότητας ήδη σε πολύ αρχικό στάδιο, έστω κι αν η συμβολή του ΤΑ είναι σχετικά μικρή ( 15% του προϋπολογισμού). Επιπλέον, προκειμένου το έργο να προχωρήσει χωρίς ΤΑ θα κοστίσει πολύ ακριβότερα στο Δημόσιο με αποτέλεσμα να καθυστερήσει ακόμα περισσότερο.
Σε κάθε περίπτωση, η ενεργοποίηση του Υπουργείου Υποδομών αναφορικά με τον ΒΟΑΚ και οι συζητήσεις με τους αρμόδιους για το ΤΑΑ στις Βρυξέλλες εντός Οκτωβρίου, θα δείξουν κατά πόσο θα γίνει εφικτή η υλοποίηση του μεγάλου αυτού έργου σε ορατό χρόνο.
