Την ανάγκη ομαδοποίησης των έργων των μικρών Δήμων και τις προϋποθέσεις που θα επιτρέψουν να αξιοποιηθεί περισσότερο ο θεσμός ΣΔΙΤ σε τοπικό επίπεδο, εξήγησε ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη διαχρονική επιδίωξη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την υλοποίηση περισσότερων έργων με ΣΔΙΤ
Πώς μπορούμε να έχουμε περισσότερα έργα ΣΔΙΤ από Δήμους, γιατί πρέπει να ομαδοποιούνται τα έργα των μικρών Δήμων και ποιες είναι οι προϋποθέσεις που θα επιτρέψουν να αξιοποιηθεί περισσότερο ο θεσμός ΣΔΙΤ σε τοπικό επίπεδο, εξήγησε ο Θανάσης Κοντογεώργης, υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ, με την ευκαιρία εκδήλωσης της Μονάδας ΣΔΙΤ και της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΠΑ στην 90ή ΔΕΘ.
Σε μία περίοδο κατά την οποία η Τοπική Αυτοδιοίκηση επιχειρεί εκ νέου να σχεδιάσει με ΣΔΙΤ έργα που έχουν ανάγκη οι τοπικές κοινωνίες, οι επισημάνσεις που έγιναν στο πλαίσιο της εκδήλωσης είναι ιδιαίτερα επίκαιρες, «δείχνοντας» τον δρόμο.
Ο κ. Κοντογεώργης διατύπωσε την άποψη ότι ο θεσμός ΣΔΙΤ έχει μετεξελιχθεί από εργαλείο για λίγα μεγάλα έργα του κέντρου σε εργαλείο περιφερειακής ανάπτυξης», μίλησε για συντονισμό μεταξύ χρηματοδοτικών εργαλείων, ο οποίος αποτελεί βασικό στόχο της Εθνικής Στρατηγικής για την Περιφερειακή και Τοπική Ανάπτυξη, αλλά και για τις προϋποθέσεις υλοποίησης ενός έργου ΣΔΙΤ από την Αυτοδιοίκηση, επικεντρώνοντας στην ωριμότητα και στη διοικητική υποστήριξη.
Οι διαχρονικές προσπάθειες και γιατί απέτυχαν
Σημειώνεται ότι και παλαιότερα, οι Δήμοι, λόγω περιορισμένων πόρων, είχαν προσπαθήσει να προωθήσουν αναγκαία έργα με άμεσο κοινωνικό όφελος με τη μέθοδο ΣΔΙΤ. Στην πρώτη γραμμή ενδιαφέροντος ήταν σχολεία, αντικατάσταση δημοτικών φωτισμών με LED, αναπλάσεις ιστορικών και άλλων κτιρίων, πλατειών κ.ά.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΣΔΙΤ Forum, μεταξύ 2017 και 2018, είχαν προωθηθεί προς έλεγχο από την πρώην Ειδική Γραμματεία ΣΔΙΤ πάνω από 40 προτάσεις ενδιαφερόμενων δήμων για ΣΔΙΤ. Πλην όμως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων αυτών δεν μπόρεσαν να προχωρήσουν, σε μία διαδρομή πλήρη προκλήσεων για την Τοπική Αυτοδιοίκηση: Το μικρό μέγεθος των έργων, η μη δυνατότητα τεχνικής υποστήριξης, αλλά και η περιορισμένη πρόσβαση στην τραπεζική χρηματοδότηση, κυρίως λόγω ελλειμμάτων που παρουσίαζαν οι περισσότεροι δήμοι στον προϋπολογισμό τους, ήταν παράγοντες που είχαν τότε καταστήσει απαγορευτική την ωρίμανση των έργων.
Όπως είχε αναφερθεί και στο 2ο ΣΔΙΤ Forum το 2018, η στροφή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στα ΣΔΙΤ ήταν καταδικασμένη να πέσει στο κενό, καθώς οι Δήμοι δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν συνολικότερα ως μεμονωμένη Αναθέτουσα Αρχή στις ιδιαίτερα αυξημένες απαιτήσεις ενός έργου ΣΔΙΤ.
Τι έχει αλλάξει από τότε μέχρι σήμερα;
Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο κ. Κοντογεώργης, μια πρώτη καθοριστική αλλαγή είναι το γεγονός ότι ο συντονισμός των χρηματοδοτικών εργαλείων βρίσκεται στο επίκεντρο της Εθνικής Στρατηγικής για την Περιφερειακή και Τοπική Ανάπτυξη «Περιφέρεια 2030».
Ήδη, 50 Τοπικά Σχέδια Ανάπτυξης βρίσκονται σε στάδιο ανάπτυξης μέσα από εκτενή διαβούλευση με τους τοπικούς φορείς και τις κοινωνίες. Σύμφωνα πάντα με τον ίδιο, «Πρώτα καταγράφουμε την ανάγκη. Μετά ιεραρχούμε. Μετά ελέγχουμε την ωριμότητα. Και μόνο τότε αναζητούμε το καταλληλότερο εργαλείο – εθνικό ή ευρωπαϊκό, επιχορήγηση ή χρηματοδοτικό μέσο, δημόσιο έργο ή σύμπραξη», ανέφερε.
Το τρίπτυχο Προβλεψιμότητα, Δίχτυ ασφαλείας, Κριτήρια
Ο κ. Κοντογεώργης επέμεινε στο παρακάτω τρίπτυχο που συμβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση: Πρώτον, στην προβλεψιμότητα, καθώς ένας Δήμος, μια Περιφέρεια ή ένας φορέας που ξέρει τι πόρους θα έχει στην πενταετία, σχεδιάζει διαφορετικά από έναν φορέα που περιμένει την επόμενη πρόσκληση.
Δεύτερον, στο δίχτυ ασφαλείας, καθώς όταν ένα ώριμο έργο δεν προλαβαίνει τα αυστηρά χρονικά όρια ενός εργαλείου, δεν χάνεται, αλλά μεταφέρεται σε εθνικούς πόρους – όπως έγινε στα μεγάλα αρδευτικά έργα Ύδωρ 2.0.
Τρίτον, στα κριτήρια, καθώς τα Περιφερειακά Προγράμματα ενισχύονται με συνεκτίμηση της ορεινότητας, της νησιωτικότητας, ώστε οι πόροι «να μην κατανέμονται μόνο με βάση το πού υπάρχει διοικητική ικανότητα να τους απορροφήσει, αλλά και με βάση το πού η ανάγκη είναι μεγαλύτερη».
Αναφορικά με το κρίσιμο θέμα της ωριμότητας ενός έργου, ο κ. Κοντογεώργης επεσήμανε ότι αποτελεί τη βασική προϋπόθεση προκειμένου μια τοπική κοινωνία να διεκδικήσει έργο με ΣΔΙΤ.
Σε ό,τι αφορά τη διοικητική ικανότητα και καθώς ένας μικρός δήμος δεν διαθέτει την τεχνική υπηρεσία για να ανταποκριθεί στις διαδικασίες των ΣΔΙΤ, εξήγησε ότι η σχετική έλλειψη αυτής της δυνατότητας μπορεί να υποκατασταθεί από την ομαδοποίηση.
Παραδείγματα ομαδοποίησης μικρών έργων ΣΔΙΤ
Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα ανέφερε: Πρώτον, την περίπτωση των 17 σχολείων της Κεντρικής Μακεδονίας (κυρίως στη Δυτική Θεσσαλονίκη) που ολοκληρώνονται σύντομα στο πλαίσιο μιας ενιαίας σύμβασης με ΣΔΙΤ.
Δεύτερον, το έργο διαχείρισης αποβλήτων σε τέσσερα νησιά στις Κυκλάδες.
Η ομαδοποίηση έργων είναι, όπως είπε, ένα μοντέλο που πρέπει να επεκταθεί, γιατί επιτρέπει σε μικρούς φορείς να αποκτήσουν υποδομές που μόνοι τους δεν θα μπορούσαν ποτέ να δημοπρατήσουν.
Με ενιαία εποπτεία το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης
Ο κ. Κοντογεώργης ανέφερε επίσης ότι η Προεδρία της Κυβέρνησης συμμετέχει για πρώτη φορά στον μηχανισμό παρακολούθησης του ΕΠΑ – Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, στο πλαίσιο του οποίου θα διατεθούν πόροι περίπου 23 δισ. ευρώ με πενταετή ορίζοντα και ρητή διαμόρφωση με βάση την Εθνική Στρατηγική. Με αυτόν τον τρόπο, η περιφερειακή διάσταση των δημοσίων επενδύσεων θα έχει ενιαία εποπτεία.
Υπενθύμισε τέλος ότι επί δεκαετίες τα χρηματοδοτικά εργαλεία της χώρας – ΕΣΠΑ, Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, ειδικά προγράμματα της αυτοδιοίκησης, αργότερα το Ταμείο Ανάκαμψης, οι παραχωρήσεις και τα ΣΔΙΤ – λειτουργούσαν παράλληλα, αλλά όχι μαζί, κάτι το οποίο όμως δεν συνέβαλε στο τελικό αποτέλεσμα.
Τα έργα χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση, συχνά όμως και διαφορετικά χρηματοδοτικά εργαλεία. Για τον λόγο αυτό, κατέληξε, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πόσους πόρους διαθέτουμε, αλλά να ξέρουμε ποιο εργαλείο ταιριάζει σε ποιο έργο, σε ποιον τόπο και σε ποια χρονική στιγμή.
