Μια καλή πρακτική σε περιπτώσεις μείωσης του αντικειμένου είναι, σύμφωνα με τον κ. Σφηκάκη, να ζητηθεί η συνδρομή ενός ανεξάρτητου εκτιμητή για την εκτίμηση του εύλογου κόστους, κάτι που λειτουργεί σαν προστασία και στις δύο πλευρές
Στην επίλυση διαφορών ως εργαλείο αποκατάστασης της ισορροπίας μιας σύμβασης ΣΔΙΤ και ειδικότερα στο πλαίσιο λειτουργίας της, αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στο 6ο ΣΔΙΤ Forum o κ. Πέτρος Σφηκάκης, Διευθύνων Εταίρος της δικηγορικής εταιρείας Lexpartners Σφηκάκης & Συνεργάτες. Eξήγησε γιατί η επίλυση διαφορών δεν θα πρέπει να φοβίζει τους συμβαλλόμενους, υπογραμμίζοντας ότι λόγω της ανοδικής εξέλιξης των έργων ΣΔΙΤ θα πρέπει να δοθεί επιπλέον έμφαση, στην ίδια τη λειτουργία της σύμβασης, στο σκοπό της, δηλαδή, στη μελέτη κατασκευή, λειτουργία και συντήρηση των έργων και στην ομαλή της εξέλιξη, προκειμένου μετά από 30 χρόνια να υπάρχει ένα success story. Ειδική αναφορά έκανε και στις περιπτώσεις μείωσης του αντικειμένου, ενώ περιέγραψε συνοπτικά τα βασικά σημεία μιας σύμβασης ΣΔΙΤ.
Η σύμβαση των 200 σελίδων ως καλός οδηγός
Όπως τόνισε χαρακτηριστικά, όταν υπογράφεται μια σύμβαση σύμπραξης ΣΔΙΤ, οι συμβαλλόμενοι, παίρνουν μια σύμβαση 200 σελίδων περίπου μαζί με μια κούτα από παραρτήματα.
Ο μεγάλος όγκος της σύμβασης δημιουργεί συχνά αμηχανία στις Αναθέτουσες Αρχές Έργων, οι οποίες για πρώτη φορά εμπλέκονται σε έργα ΣΔΙΤ. Υπάρχουν όμως δύο κανόνες που επιτρέπουν σε κάθε συμβαλλόμενο να προσανατολιστεί στη Σύμβαση σχετικά εύκολα:
- Πρώτος κανόνας είναι, ότι στις συμβάσεις ΣΔΙΤ εφαρμόζεται ο Αστικός Κώδικας, ένα πλήρες, λεπτομερές και ασφαλές πλαίσιο για την εκτέλεση μιας σύμβασης έργου, με ισορροπία ρόλων ανάμεσα στον κύριο του έργου και στον ανάδοχο.
- Το δεύτερο είναι, ότι παρά το μέγεθός της, η σύμβαση σύμπραξης είναι κατανοητή. Τα συμβαλλόμενα μέρη αντιλαμβάνονται εύκολα πώς λειτουργεί αυτή και ποια είναι τα δικαιώματα και υποχρεώσεις τους. Αυτό έχει μεγάλη σημασία για συμβάσεις 30 ετών γι΄ αυτό και η σύμβαση αποτελεί έναν καλό καλό οδηγό.
Ο ρόλος των δανειστών
Μια διαφορά που έχουν οι συμβάσεις ΣΔΙΤ από τις κοινές δημόσιες συμβάσεις, αφορά σε έναν τρίτο συμβαλλόμενο τους δανειστές, οι οποίοι έχουν σημαντικό λόγο στη σχέση ανάμεσα στον κύριο του έργου και στον ανάδοχο – ιδιωτικό φορέα. Καθώς χρηματοδοτούν το έργο, έχουν σημαντικό λόγο στην εξέλιξή του και επιπλέον έχουν δικαίωμα, αν η σύμβαση δεν πάει καλά να παρέμβουν για να το διασώσουν ή να συμβάλλουν στην επίλυση του προβλήματος. Αυτό έχει ήδη συμβεί παλιότερα με επιτυχία (Παράδειγμα πρώτων έργων των πυροσβεστικών σταθμών).
Χωρίς αναγκαστική ταύτιση η σχέση διαχειριστή -ΙΦΣ
Ο κ. Σφηκάκης διευκρίνισε ότι δεν είναι δεδομένο ότι θα υπάρχει πάντα επιχειρηματική σύνδεση του κατασκευαστή ή διαχειριστή του έργου με τον Ιδιωτικό Φορέα Σύμπραξης (ΙΦΣ). Αν και αυτό συμβαίνει συχνά στην ελληνική αγορά, ωστόσο, σε μια μελλοντική εξέλιξη του θεσμού, θα μπορούσε ΙΦΣ να είναι αμιγώς επενδυτικός φορέας και ο κατασκευαστής η/και διαχειριστής να μην συνδέεται άμεσα με αυτόν, παρά μόνο συμβατικά.
Οι προσαρμογές με τη μελέτη και οι περιορισμοί από την έγκριση του έργου
Αρκετά θέματα, σύμφωνα με τον ίδιο, προκύπτουν στο πλαίσιο της μελέτης που γίνεται στη διάρκεια της εκτέλεσης της σύμβασης-σύμπραξης, άρα λοιπόν είναι λογικό να προκύψουν αναγκαίες προσαρμογές. Κι αυτό, είτε γιατί ο Αναθέτων Φορέας ξανασκέφτηκε τις ανάγκες του, είτε γιατί προέκυψε μια νέα ανάγκη ή αλλαγή στο σχεδιασμό. Σε κάθε περίπτωση η προσαρμογή είναι επιτρεπτέα.
Οι περιορισμοί από την έγκριση της Διυπουργικής
Στον αντίποδα, η πολύ λεπτομερειακή και δεσμευτική έγκριση του έργου από την Διυπουργική Επιτροπή περιορίζει την ελευθερία της Αναθέτουσας Αρχής να σχεδιάσει το έργο εντέλει όπως πραγματικά το επιθυμεί. Παράδειγμα: Ένα Πανεπιστήμιο μπορεί να επιλέξει τελικά στο δικό του έργο λιγότερα εργαστήρια και περισσότερες βιβλιοθήκες. Αυτό όμως δεν αλλάζει τη φυσιογνωμία, τη δαπάνη ή τον στόχο του έργου.
Η αποζημίωση λόγω καθυστερήσεων – Αδειοδότηση
Επίσης, προκύπτουν πολύ συχνά καθυστερήσεις στην εξέλιξη ενός έργου, προφανώς πολύ σύνθετου, οι οποίες μπορεί να συνεπάγονται χρηματική αποζημίωση του αναδόχου ή παράταση τις διάρκειας της σύμβασης και της περιόδου των υπηρεσιών.
Μεγάλο αγκάθι παραμένει και η αδειοδότηση. Σε περιπτώσεις όμως που υπάρχει σχετικό πρόβλημα μπορεί να γίνει χρήση και της Γενικής Διεύθυνσης Στρατηγικών Επενδύσεων που λειτουργεί ως αδειοδοτούσα αρχή. Η περίοδος εργασιών κλείνει με τη διαθεσιμότητα υπηρεσιών και το πιστοποιητικό αποδοχής, όπου εκεί η Αναθέτουσα Αρχή και ο ανάδοχος μπορούν να βασιστούν στο πιστοποιητικό το οποίο συντάσσει ο ανεξάρτητος ελεγκτής του έργου.
Η περίοδος των υπηρεσιών
Στην περίοδο των υπηρεσιών τα νομικά θέματα είναι πιο απλά με την καταβολή των αμοιβών διαθεσιμότητας να είναι η βασική υποχρέωση. Οι σχετικοί όροι είναι προδιαγεγραμμένοι από την προσφορά και το χρηματοοικονομικό μοντέλο και μπορεί να μειωθούν, μόνο αν τυχόν επιβάλλονται απομειώσεις λόγω μειωμένης απόδοσης. Όπως πάντως επεσήμανε ο κ. Σφηκάκης, σε αυτήν την περίπτωση, απαιτείται από την Αναθέτουσα Αρχή σοβαρή τεκμηρίωση. Επίσης, έχει μεγάλη σημασία, η έγκαιρη καταβολή των αμοιβών κάτι που μπορεί να διασφαλιστεί και μέσω μιας πάγιας εξουσιοδότησης.
Αντικαταστάσεις εξοπλισμού – ασφαλίσεις
Οι αντικαταστάσεις κύκλου ζωής του εξοπλισμού αποτελούν επίσης ζήτημα το οποίο συχνά αγνοούν τόσο ο ανάδοχος και ο ΙΦΣ όσο και η Αναθέτουσα Αρχή, καθώς ο εξοπλισμός του έργου στα 30 χρόνια είναι λογικό να ανανεώνεται.
Μεγάλη σημασία στην εξασφάλιση της ζωής του έργου και της μακροπρόθεσμης χρήσης του έχουν οι ασφαλίσεις. Βλάβες και βανδαλισμοί αποτελούν επίσης συχνή πηγή διαφορών, γιατί ένα μεγάλο ποσοστό απαλλαγής στην ασφαλιστική σύμβαση το πληρώνει στο τέλος η Αναθέτουσα Αρχή. Χαρακτηριστικά αναφέρεται η περίπτωση βανδαλισμού του έργου για το οποίο ευθύνεται η ίδια. Πάντως, για τις έκτακτες ανάγκες συντήρησης, η Αναθέτουση Αρχή έχει μια μικρή δυνατότητα απευθείας ανάθεσης (30.000 ευρώ το χρόνο). Επιπλέον, καθιερώθηκε πρόσφατα ανεξάρτητος ελεγκτής και για την περίοδο των υπηρεσιών, κάτι που βοηθάει κυρίως τις Αναθέτουσες Αρχές που δεν έχουν την τεχνική επάρκεια να αντιμετωπίσουν μια τόσο σύνθετη σύμβαση.
Η περίπτωση μείωσης του αντικειμένου και η επίλυση διαφορών
Στη διάρκεια μιας τόσο μακροχρόνιας σύμβασης θα προκύψουν σίγουρα κάποια θέματα. Στην περίπτωση μείωσης του αντικειμένου μπορεί να γίνει σχετική τροποποίηση υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται από τη σύμβαση και το νόμο. Να μην αφορά δηλαδή η μείωση του αντικειμένου μια πολύ δραματική ή ουσιώδη αλλαγή που μεταβάλλει την ισορροπία ή το φυσικό αντικείμενο της σύμβασης.
Βέβαια, η Αναθέτουσα Αρχή δεν είναι υποχρεωμένη να υλοποιήσει μια αλλαγή αν δεν την επιθυμεί. Εξαίρεση αποτελούν οι συμφωνημένες υποχρεωτικές αλλαγές, όπως η μείωση του αντικειμένου όταν δεν μπορεί να εκδοθεί η σχετική άδεια.
Μια καλή πρακτική σε περιπτώσεις μείωσης του αντικειμένου είναι, σύμφωνα με τον κ. Σφηκάκη, να ζητηθεί η συνδρομή ενός ανεξάρτητου εκτιμητή για την εκτίμηση του εύλογου κόστους, κάτι που λειτουργεί σαν προστασία και στις δύο πλευρές.
Κάθε τροποποίηση ελέγχεται από το Ελεγκτικό Συνέδριο, το οποίο επίσης δεν αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα εφόσον η διαδικασία έχει γίνει σωστά. Σε περίπτωση εξάλλου που η μείωση του αντικειμένου δεν έχει οικονομικό αντικείμενο ή είναι μικρή (μέχρι 10% της υπηρεσίας ή 15% για τα έργα), τότε μπορεί να προχωρήσει και χωρίς έλεγχο από το Ελεγκτικό Συνέδριο.
Κατάλληλα μέσα για την επίλυση των διαφορών είναι η Διαιτησία και η Τριμελής Επιτροπή. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Σφηκάκης, ενώ για την έκδοση απόφασης στα τακτικά δικαστήρια απαιτούνται 3- 7 χρόνια στην περίπτωση των διαιτησιών, ο αντίστοιχος χρόνος είναι 2-7 μήνες. Επομένως, κατέληξε, η επίλυση διαφορών δεν είναι ένας μηχανισμός καταστροφής της σύμβασης, αλλά ένα μέσον για να αποκατασταθεί η ισορροπία της με τρόπο, ώστε όταν έρθει η ώρα της παράδοσης του έργου, λειτουργικού, ώριμου και συντηρημένου, να υπάρχει ένα success story.
