Το υπουργείο Υποδομών δίνει άμεση προτεραιότητα στα έργα διαχείρισης νερού, προωθώντας μεταξύ αυτών μέσω ΣΔΙΤ τα Φράγματα Ενιπέα και Ταυρωνίτη, που εκκρεμούν δεκαετίες
Επιταχύνονται οι διαγωνισμοί ΣΔΙΤ για τα Φράγματα Ενιπέα και Ταυρωνίτη, καθώς οι απώλειες νερού που θα είχαν αποφευχθεί και η αντιπλημμυρική προστασία που θα είχε επιτευχθεί από την υλοποίησή τους είναι σημαντικές. Το υπουργείο Υποδομών και, ειδικότερα, η Ειδική Γραμματεία Υδραυλικών Έργων και Κτιρίων, δίνει άμεση προτεραιότητα στα έργα διαχείρισης νερού, στο πλαίσιο υλοποίησης 50 συνολικά υδραυλικών και αρδευτικών έργων σε ολόκληρη τη χώρα. Τα Φράγματα Ενιπέα και Ταυρωνίτη περιλαμβάνονται στα μεγαλύτερα από τα έργα αυτά (μαζί με τα αντιπλημμυρικά έργα της Αττικής), μέχρι σήμερα όμως οι διαγωνιστικές διαδικασίες «σέρνονται» λόγω, κυρίως, της μη επαρκούς ωρίμανσης των έργων.
Οι τεράστιες ανάγκες που έχουν προκύψει σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα διαχείρισης του νερού και οι σχετικές χρηματοδοτικές κατευθύνσεις από την ΕΕ οδήγησαν, αφενός, στην ενιαία χρηματοδότηση αρδευτικών και υδρευτικών έργων μέσω του νέου ταμείου ΕΠΕΣ και, αφετέρου, από οργανωτικής πλευράς, στην αναβάθμιση της Ειδικής Γραμματείας Υδραυλικών Έργων και Κτιρίων, η οποία, με τον συντονισμό του Ειδικού Γραμματέα κ. Χαράλαμπου Μυγδάλη, τρέχει έργα συνολικού προϋπολογισμού της τάξεως των 1,2 δισ. ευρώ. Στο πλαίσιο αυτό, η υλοποίηση των φραγμάτων των ποταμών Ενιπέα και Ταυρωνίτη απαιτούν επιτάχυνση, όχι μόνο λόγω του μεγάλου προϋπολογισμού τους, ο οποίος δεσμεύει πόρους από άλλα έργα, αλλά πρωτίστως λόγω των απωλειών σε νερό που χάνεται όσο αυτά δεν υλοποιούνται.
Αναλυτικότερα:
Εθνικό έργο το Φράγμα Ενιπέα: Εκκρεμεί επί δεκαετίες
Το Φράγμα Ενιπέα έχει χαρακτηριστεί ως έργο εθνικού επιπέδου, ειδικό και σημαντικό, σύμφωνα με έγγραφο της Διεύθυνσης Αντιπλημμυρικών και Εγγειοβελτιωτικών Έργων του υπουργείου Υποδομών το 2021, σε συνέχεια και σχετικού αιτήματος της Περιφέρειας Θεσσαλίας για την υλοποίησή του.
Πλην όμως, η κατασκευή του, που συζητείται επί δεκαετίες, προσκρούει προφανώς σε σειρά τεχνικών και διοικητικών δυσκολιών που μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο στο πλαίσιο της αναλυτικής μελετητικής ωρίμανσης του έργου. Ο προϋπολογισμός του είναι 315 εκατ. ευρώ και περιλαμβάνει την κατασκευή του Φράγματος με Ταμιευτήρα ωφέλιμης χωρητικότητας 115 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων, μέσω του οποίου θα μπορούν να αρδεύονται πεδινές περιοχές, οι οποίες ανήκουν στους Τοπικούς Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων Φαρσάλων, Θεσσαλιώτιδας και Τιτανίου Ν. Καρδίτσας, συνολικής έκτασης 107.500 στρεμμάτων γεωργικής γης.
Στο αντικείμενο του έργου περιλαμβάνονται επίσης και έργα ύδρευσης της πόλης των Φαρσάλων και 31 οικισμών της περιοχής Φαρσάλων, που περιλαμβάνονται στις Δημοτικές Ενότητες Φαρσάλων, Πολυδάμαντα, Ενιπέα και Ναρθακίου.
Πόσο νερό χάνει η Θεσσαλία από τη μη υλοποίηση
Την αναγκαιότητα του έργου, το οποίο έχει συνδεθεί τόσο με την αντιπλημμυρική προστασία όσο και με τη διαχείριση των υδατικών πόρων στη Θεσσαλία, τεκμηρίωσε εκ νέου πρόσφατη υδρολογική ανάλυση, με βάση την οποία, η μη κατασκευή του έργου συνεπάγεται την απώλεια μεγάλων ποσοτήτων νερού, σε μια περίοδο κατά την οποία η Θεσσαλία αντιμετωπίζει αυξημένες ανάγκες αντιπλημμυρικής θωράκισης και ορθολογικής διαχείρισης των διαθέσιμων υδατικών πόρων.
Σύμφωνα με την ανάλυση, από την 1η Ιανουαρίου 2024 έως τις 31 Μαΐου 2026, πέρασαν από τη θέση όπου προβλέπεται να κατασκευαστεί το Φράγμα Ενιπέα, στη Σκοπιά Φαρσάλων, περισσότερα από 370 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού. Το συγκεκριμένο διάστημα των 29 μηνών καταγράφηκε συνολικό ύψος βροχόπτωσης 1.830,80 χιλιοστών. Από την ποσότητα αυτή, ο Ποταμός Ενιπέας εκτιμάται ότι μετέφερε στη θέση «Παλιοδερλί», όπου έχει σχεδιαστεί η κατασκευή του φράγματος, 370.818.400 κυβικά μέτρα νερού. Η μέγιστη ενδεικτική παροχή ομαλής παροχέτευσης υπολογίστηκε στα 239,60 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο, κατά τον Δεκέμβριο του 2025. Με βάση τα ίδια δεδομένα, η ποσότητα νερού που πέρασε από τη συγκεκριμένη θέση θα μπορούσε να γεμίσει σχεδόν τρεις φορές τον προβλεπόμενο ωφέλιμο όγκο του φράγματος. Ο σχεδιασμός του έργου, όπως προκύπτει από τη μελέτη της ELECTROWATT του 1968, προβλέπει ωφέλιμο όγκο 126 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων. Κατά συνέπεια, οι απορροές της περιόδου Ιανουαρίου 2024 – Μαΐου 2026 αντιστοιχούν στο 294,30% της χωρητικότητας αυτής.
Αν το Φράγμα υπήρχε
Συσχετισμός γίνεται και με την κακοκαιρία «Daniel». Σύμφωνα με την ίδια τεχνική προσέγγιση, εάν το φράγμα είχε ήδη κατασκευαστεί και ήταν άδειο κατά την εκδήλωση του ακραίου φαινομένου, θα μπορούσε να συγκρατήσει περίπου το 44,25% της συνολικής πλημμυρικής παροχής που προήλθε από τη λεκάνη απορροής του Ενιπέα έως τη θέση κατασκευής του έργου. Το στοιχείο αυτό αξιοποιείται ως επιχείρημα υπέρ της σημασίας του φράγματος για τη μείωση πλημμυρικών κινδύνων στην περιοχή (Πηγή: παρουσίαση στοιχείων μελέτης από τον κ. Θ. Παπαλάσκαρη, υδρολόγο μηχανικό και μηχανικό Υδραυλικών Έργων. Για τη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία των σταθμών Meteo Σκοπιάς και Νέου Παλαμά.)
Τι περιλαμβάνει το έργο ΣΔΙΤ – Ο διαγωνισμός
Το έργο προβλέπεται να κατασκευαστεί στη θέση Παλιοδερλί, περίπου πέντε χιλιόμετρα ανατολικά της Κοινότητας Σκοπιάς. Στο πλαίσιο της Σύμπραξης Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα, ο Ιδιωτικός Φορέας Σύμπραξης (Ι.Φ.Σ.) θα υλοποιήσει τη μελέτη, κατασκευή, χρηματοδότηση, λειτουργία και συντήρηση του Φράγματος Ποταμού Ενιπέα Φαρσάλων (στη θέση Παλιοδερλί), Δικτύων Διανομής Νερού και λοιπών Συνοδών Έργων και συγκεκριμένα:
- του Φράγματος στον Ποταμό Ενιπέα, σε θέση περίπου 5 χλμ. ανατολικά της κοινότητας Σκοπιάς (θέση Παλιοδερλί).
- των έργων προσαγωγής του νερού του ταμιευτήρα στη θέση Παλιοδερλί του ποταμού Ενιπέα για την άρδευση των πεδινών περιοχών, οι οποίες ανήκουν στους ΤΟΕΒ Φαρσάλων Περιφερειακής Ενότητας Λάρισας και στους ΤΟΕΒ Θεσσαλιώτιδας και Τιτανίου Περιφερειακής Ενότητας Καρδίτσας, συνολικής έκτασης 107.500 στρ. καθαρής γεωργικής γης.
- των έργων για την ύδρευση της πόλης των Φαρσάλων και τριάντα ενός οικισμών της περιοχής Φαρσάλων, η οποία περιλαμβάνει τις Δημοτικές Ενότητες Φαρσάλων, Πολυδάμαντα, Ενιπέα και Ναρθακίου.
Ο σχετικός διαγωνισμός ξεκίνησε το 2022. Προκειμένου, όμως, να περάσει αυτός στο δεύτερο στάδιο του ανταγωνιστικού διαλόγου και στον ακριβή καθορισμό των τεχνικών και χρηματοοικονομικών παραμέτρων του έργου, ώστε οι συμμετέχοντες να υποβάλλουν δεσμευτικές προσφορές, πρέπει να καταστεί προηγουμένως δυνατή η έκδοση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) του έργου, κάτι το οποίο απαιτεί περαιτέρω ωρίμανση του έργου.
Στον διαγωνισμό ΣΔΙΤ μετέχουν οι Κοινοπραξίες Άκτωρ Παραχωρήσεις (Aktor) – ΑΒΑΞ, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – Χ. Κωνσταντινίδης και Aktor (τέως Intrakat) – Metlen – Μεσόγειος, αναμένονται, όμως, και εκεί αλλαγές στη μετοχική σύνθεση των Κοινοπραξιών, λόγω διπλής συμμετοχής του ομίλου Aktor, που εξαγόρασε (αρχικά Intrakat και αργότερα Άκτωρ Παραχωρήσεις).
Η διάρκεια της σύμβασης ΣΔΙΤ έχει οριστεί σε 360 μήνες (30 χρόνια). Τα τέσσερα πρώτα έτη αφορούν στην κατασκευή και αναβάθμιση των υποδομών και η υπόλοιπη διάρκεια αφορά στην περίοδο λειτουργίας και συντήρησης. Το κόστος με ΦΠΑ για το Φράγμα Ενιπέα ορίστηκε σε 230,07 εκατ. ευρώ (185,54 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ).
Για την πορεία του έργου έχει άμεσο ενδιαφέρον και ο Δήμος Φαρσάλων, με τον δήμαρχο κ. Μάκη Εσκίογλου να έχει ενημερωθεί σχετικά πρόσφατα από ομάδα γεωλόγων και μελετητών του Υπουργείου Υποδομών, αποτελούμενη από τους κ.κ. Σπύρο Μίχα, Ευσταθία Δρακοπούλου, Βασίλη Περλέρη, Στέφανο Λαζαρίδη και Ραφίναρα Λαζαρίδου.
Το έργο αξιοποίησης του υδατικού δυναμικού Ταυρωνίτη ποταμού
Σε ό,τι αφορά το δεύτερο Φράγμα με ΣΔΙΤ, το έργο αξιοποίησης του υδατικού δυναμικού Ταυρωνίτη ποταμού στα Χανιά, αξίας 267,1 εκατ. ευρώ, βρίσκεται στον ανταγωνιστικό διάλογο. Το έργο περιλαμβάνει την κατασκευή δύο φραγμάτων, που προβλέπεται να εξασφαλίσουν νερό για την άρδευση 140.000 στρεμμάτων στους Δήμους Πλατανιά και Κισάμου. Πρόσφατα ολοκληρώθηκε από τον τεχνικό σύμβουλο του έργου «Γ. Καραβοκύρης & Συνεργάτες Σύμβουλοι Μηχανικοί Α.Ε.» (GK Consultants), η τεχνική μελέτη για την αξιοποίηση του υδατικού δυναμικού της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων, στο πλαίσιο της προετοιμασίας των μελετών και της ωρίμανσης του συνολικού έργου.
Το έργο του Ταυρωνίτη περιλαμβάνει την κατασκευή δύο φραγμάτων (Ντεριανού και Σεμπρωνιώτη), καθώς και μιας συνδετήριας σήραγγας, που θα επιτρέπει τη μεταφορά νερού από τον έναν ταμιευτήρα στον άλλο.
Η ολοκλήρωσή του αναμένεται να δώσει οριστική λύση στις χρόνιες ανάγκες άρδευσης των περιοχών Πλατανιά και Δυτικής Κισάμου, να ενισχύσει την ύδρευση οικισμών και τουριστικών εγκαταστάσεων, αλλά και να προσφέρει ουσιαστική αντιπλημμυρική προστασία σε μια περιοχή που έχει υποστεί σοβαρές ζημιές στο παρελθόν.
Η Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) που έχει επιλεγεί για την υλοποίηση του έργου προβλέπει διάρκεια 30 ετών — τέσσερα για την κατασκευή και είκοσι έξι για τη λειτουργία και συντήρηση των υποδομών. Και για αυτό το έργο απαιτείται η έκδοση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), απαραίτητης προϋπόθεσης για την κατάθεση δεσμευτικών προσφορών από τους συμμετέχοντες αναδόχους που έχουν προεπιλεγεί (ΑΚΤΩΡ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΙΣ (Aktor) – ΑΒΑΞ, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – Χ. Κωνσταντινίδης και ΙΝΤΡΑΚΑΤ (Aktor) – ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ – ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, με πιθανές αλλαγές στο μετοχικό σχήμα των Κοινοπραξιών).
Φυσικά, πέρα από τα εμβληματικά αυτά έργα, η Ειδική Γραμματεία Υδραυλικών Έργων και Κτιρίων του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών υλοποιεί και δεκάδες άλλα έργα διαχείρισης νερού σε όλη την επικράτεια, μικρότερα ή μεγαλύτερα. Πρόκειται για ένα ευρύ πρόγραμμα που περιλαμβάνει φράγματα, λιμνοδεξαμενές, έργα μεταφοράς νερού, αρδευτικά και εγγειοβελτιωτικά δίκτυα, καθώς και παρεμβάσεις αντιπλημμυρικής προστασίας. Παράλληλα, έργα συνολικού προϋπολογισμού 168 εκατ. ευρώ βρίσκονται σε διαδικασία υπογραφής συμβάσεων.
Σημειώνεται ότι η προτεραιοποίηση των έργων για το νερό στη χώρα μας συμπίπτει με την αντίστοιχη ευρωπαϊκή στρατηγική στον τομέα: Τις προάλλες, η αρμόδια Ευρωπαία επίτροπος Περιβάλλοντος, αρμόδια για την ανθεκτικότητα των υδάτων, Τζέσικα Ρόσγουολ, απηύθυνε ιδιαίτερη προειδοποίηση, υποστηρίζοντας ότι «το νερό θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με την ίδια στρατηγική σημασία που αντιμετωπίζεται πλέον η ενέργεια».
Για να προσθέσει ότι η Ευρώπη έχει κινητοποιηθεί τα τελευταία χρόνια για να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση, να διαφοροποιήσει τις πηγές ενέργειας και να ενισχύσει την ασφάλεια του εφοδιασμού. Ωστόσο, χωρίς επαρκείς υδατικούς πόρους, η λειτουργία μιας κοινωνίας και της οικονομίας της καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα σε σχέση με άλλες περιοχές του πλανήτη και ότι η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται με ταχύτητα που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί.
