Στο προσκήνιο το ακριβές χρηματοοικονομικό μοντέλο της παραχώρησης και οι τεράστιες αποζημιώσεις προς την Κοινοπραξία που υλοποιεί το έργο, ενώ παράλληλα τρέχουν και νέες απαιτήσεις από τον Δήμο Μίνωα Πεδιάδας
Το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλι, ένα πολύ σημαντικό έργο για την Κρήτη που υλοποιείται με τη μέθοδο της παραχώρησης, βρίσκεται στο προσκήνιο, καθώς οι προβληματισμοί για την εκτόξευση του κόστους στο 1,2 δισ. ευρώ αλλά και οι φόβοι για περαιτέρω διόγκωση εντείνονται. Δύο κοινοβουλευτικές ερωτήσεις αλλά και το πρόσφατο, καλά τεκμηριωμένο αίτημα αποζημίωσης που υπέβαλε προς το Υπουργείο Υποδομών ο Δήμος Μίνωα Πεδιάδας, θέτουν σημαντικά ερωτήματα, καθιστώντας αντικείμενο δημόσιας συζήτησης τόσο τις τεράστιες αποζημιώσεις προς την Κοινοπραξία που υλοποιεί το έργο με βασική μέτοχο τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, όσο και την προοπτική να υπάρξουν νέες επιβαρύνσεις από τη διαφαινόμενη καθυστέρηση της ολοκλήρωσης του έργου, που από ό,τι φαίνεται θα καταστεί δυνατή στα τέλη του 2028.
Στο τέλος της ημέρας και παρά τις δεδομένες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα μεγάλα έργα στην Ελλάδα, τα κυρίαρχα ερωτήματα που προκύπτουν και τα οποία θα πρέπει να απαντηθούν στο πλαίσιο μιας διαφανούς αντιμετώπισης από τους αρμόδιους φορείς της Πολιτείας είναι:
- Πρώτον, ποιο θα είναι το τελικό κόστος για τον πολίτη από το συγκεκριμένο έργο σε σχέση με το αρχικά προβλεπόμενο.
- Δεύτερον, ποια πλευρά ευθύνεται και πώς προέκυψαν οι καθυστερήσεις που επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό του έργου λόγω απώλειας προσδοκώμενων εσόδων για την Κοινοπραξία;
- Τρίτον, ποιο είναι το ακριβές χρηματοοικονομικό μοντέλο της παραχώρησης και τι προβλέπει αυτή για τη συμμετοχή της ιδιωτικής Κοινοπραξίας σε περίπτωση αύξησης της χρηματοδοτικής συμβολής του Δημοσίου στο έργο;
Αναλυτικότερα:
Τα βασικά σημεία που συνδέονται με τα παραπάνω ερωτήματα έχουν ως εξής:
Η σύμβαση παραχώρησης
Σε ό,τι αφορά τη σύμβαση και την Κοινοπραξία: Η σύμβαση του έργου υπογράφηκε την άνοιξη του 2019 με βάση τον νόμο 4612/2019. Πρόκειται για μια σύμβαση παραχώρησης στην οποία το Δημόσιο κατέχει ποσοστό 45,9%, ενώ η ιδιωτική Κοινοπραξία που κατασκευάζει, λειτουργεί το έργο και κατέχει το μάνατζμεντ συμμετέχει με 54,1%. Πρόκειται για την εταιρεία «Διεθνής Αερολιμένας Ηρακλείου Κρήτης» (ΔΑΗΚ), όπου συμμετέχει η ΓΕΚ-ΤΕΡΝΑ και η ινδική εταιρεία GMR. Η συμμετοχή της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ στο αεροδρόμιο είναι 32,46%.
Η αρχική χρηματοδοτική συμβολή του Δημοσίου ήταν 180 εκ. ευρώ, ενώ η Κοινοπραξία κατέθεσε 158 εκ. ευρώ ίδια κεφάλαια συν 36 εκ. ευρώ δευτερεύον χρέος. Σήμερα, σύμφωνα με δημοσιευμένα επίσημα στοιχεία, η οικονομική συμβολή του Δημοσίου έχει αυξηθεί στα 678 εκ. ευρώ, δηλαδή σχεδόν τετραπλάσια από την αρχική συμβολή, χωρίς μεταβολή στη μετοχική σύνθεση.
Προϋπολογισμός: Πώς έφτασε από τα 521,84 εκ. ευρώ στο 1,2 δισ. ευρώ
Σε ό,τι αφορά τον προϋπολογισμό του έργου: Με βάση πάντα τη σύμβαση, ο αρχικός προϋπολογισμός ήταν 521,84 εκ. ευρώ. Μέχρι σήμερα, ο προϋπολογισμός έχει αυξηθεί κατά 444,3 εκ. ευρώ, αγγίζοντας το 1,2 δισ. ευρώ λόγω καθυστερήσεων, αποζημιώσεων και συμβατικών επιβαρύνσεων. Οι αποζημιώσεις αυτές προβλέπονται στην πρόσφατη απόφαση (Αύγουστος 2026) του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, για τροποποίηση της πράξης «Αποζημιώσεις που προκύπτουν από τη Σύμβαση του έργου “Μελέτη, Κατασκευή, Χρηματοδότηση, Λειτουργία, Συντήρηση και Εκμετάλλευση του Νέου Διεθνούς Αερολιμένα Ηρακλείου Κρήτης και Μελέτη, Κατασκευή και Χρηματοδότηση των οδικών του Συνδέσεων (Ν.4612/2019)”» με Κωδικό ΟΠΣ 5227109 στο «ΤΠΑ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ 2021-2025».
Ειδικότερα, το κόστος του έργου αναπροσαρμόστηκε για πρώτη φορά στα 625 εκατ. ευρώ το 2022 λόγω των αυξημένων μέτρων ασφαλείας που ελήφθησαν μέσα στην πανδημία, με αποτέλεσμα να αναθεωρηθεί η δομημένη επιφάνεια του αεροδρομίου. Στη συνέχεια, ακολούθησαν νέες επιβαρύνσεις. Μεταξύ αυτών, απαιτήθηκε η κατασκευή σήραγγας μήκους τριών χιλιομέτρων λόγω εντοπισμού αρχαιοτήτων σε οδικό άξονα σύνδεσης του αεροδρομίου με τον ΒΙΟΑΚ, που κοστολογήθηκε στο ύψος των 160 εκατ. ευρώ, ανεβάζοντας το κόστος του έργου στα 785 εκ. ευρώ. Το υπόλοιπο ποσό (περίπου 180 εκ. ευρώ) αφορά αποζημιώσεις της Κοινοπραξίας για την απώλεια εσόδων της για το χρονικό διάστημα των 24 μηνών που παρατάθηκε η ημερομηνία έναρξης και λόγω της παράτασης της συνολικής προθεσμίας Περιόδου Μελετών – Κατασκευών Τ1 και των τμηματικών Προθεσμιών του Έργου.
Η προμήθεια του ραντάρ
Στα παραπάνω προστίθεται και το κόστος των συστημάτων Αεροναυτιλίας-ραντάρ, το οποίο ανέρχεται σε 105,2 εκ. ευρώ με ΦΠΑ, ανεβάζοντας έτσι το συνολικό κόστος του έργου στα 1,2 δισ. ευρώ. Το κόστος αυτό καταβάλλεται από την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ), ενώ ο διαγωνισμός για τα ραντάρ πραγματοποιήθηκε από τη ΔΑΗΚ – Διεθνής Αερολιμένας Ηρακλείου Κρήτης, που επέλεξε την ισπανική εταιρεία Indra στις 14 Ιουλίου 2026. Σημειώνεται πάντως ότι για την επιλογή της εταιρείας Indra, που επιλέχθηκε τελικά ως ανάδοχος του έργου, υπήρξαν πολλές ενστάσεις.
Σύμφωνα με επίσημο Πρακτικό σχετικής συνεδρίασης της ΥΠΑ (16/7/26), που ανέβηκε στη Διαύγεια, οι ενστάσεις προέκυψαν γιατί, με βάση τις μη δεσμευτικές προσφορές που είχαν καταθέσει το 2024 τρεις ενδιαφερόμενες εταιρείες, μεταξύ των οποίων και η Indra, η τελευταία είχε υποβάλει αρχικά τη χαμηλότερη προσφορά ύψους 53,5 εκατ. ευρώ. Στο πλαίσιο όμως του διαγωνισμού, επιλέχθηκε με πολύ υψηλότερο τίμημα, την ώρα που τα κονδύλια που είχε δεσμεύσει αρχικά η ΥΠΑ για το συγκεκριμένο σύστημα στον προϋπολογισμό της ήταν πολύ μικρότερα.
Με μία κουβέντα, η αρχικά πιο ανταγωνιστική προσφορά της Indra εξελίχθηκε στην πιο ακριβή (Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών). Η σχετική σύμβαση υπογράφηκε ανάμεσα στην εταιρεία παραχώρησης ΔΑΗΚ και την κοινοπραξία Indra Sistemas S.A. – ΑΤΕΣΕ. Έχει ως αντικείμενο τη μελέτη, προμήθεια, εγκατάσταση, ολοκλήρωση, δοκιμή και θέση σε λειτουργία των συστημάτων αεροναυτιλίας του νέου Διεθνούς Αερολιμένα Ηρακλείου, συμπεριλαμβανομένων των συναφών έργων και υπηρεσιών. Η διάρκεια της σύμβασης είναι 27 μήνες από την ημερομηνία υπογραφής της, ενώ το συνολικό κόστος της προμήθειας ανέρχεται σε 105.219.189,40 ευρώ, με ΦΠΑ.
Υπενθυμίζεται ότι μέρος του ραντάρ θα εγκατασταθεί επάνω στον λόφο Παπούρα, όπου ανακαλύφθηκαν σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα. Για τον λόγο αυτό, ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας προσέφυγε στο ΣτΕ, προτείνοντας εναλλακτικές τοποθεσίες. Η υπόθεση εκδικάστηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας τον Μάρτιο του 2026, με την απόφαση του ΣτΕ να βρίσκεται μέχρι σήμερα σε εκκρεμότητα.
Τα επόμενα αιτήματα αποζημίωσης και ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας
Σε σχέση με τις προαναφερθείσες επιβαρύνσεις του κόστους του έργου, οι οποίες ξεπερνούν κατ’ εκτίμηση το 75% σε σχέση με τον αρχικό προϋπολογισμό, διατυπώνονται φόβοι ότι θα προστεθούν και νέες απαιτήσεις, ειδικά στην περίπτωση νέων καθυστερήσεων. Σήμερα, η πρόοδος του έργου ξεπερνά το 75% και, σύμφωνα με τον υπάρχοντα προγραμματισμό, στις αρχές του 2027 θα πραγματοποιηθούν δοκιμαστικές πτήσεις στο διεθνή αερολιμένα Καστελίου, οι οποίες θα ανοίξουν τον δρόμο για την έναρξη της κανονικής λειτουργίας. Σε περίπτωση όμως που η πλήρης λειτουργία του αεροδρομίου μετατεθεί (όπως όλα δείχνουν) στα τέλη του 2028, εκτιμάται ότι θα δημιουργηθούν νέα συμβατικά δικαιώματα από την περαιτέρω καθυστέρηση και ότι το Δημόσιο θα βρεθεί αντιμέτωπο με ακόμη μεγαλύτερες απαιτήσεις.
Ήδη, ο Δήμαρχος Μινώα Πεδιάδας Βασίλης Κεγκέρογλου, με επιστολή που απέστειλε προς το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, ζητά την καταβολή αποζημίωσης για διαφυγόντα κέρδη από την 24μηνη μετάθεση της έναρξης λειτουργίας του Νέου Διεθνούς Αερολιμένα Ηρακλείου Κρήτης στις 6 Φεβρουαρίου 2027. Σύμφωνα με τον Δήμο Μινώα Πεδιάδας, η καθυστέρηση στην έναρξη λειτουργίας του αεροδρομίου Καστελλίου έχει άμεση οικονομική συνέπεια και για τον ίδιο. Με βάση τη Σύμβαση Παραχώρησης, προβλέπεται η καταβολή Αντισταθμιστικού Ανταλλάγματος ίσου με ποσοστό 2% επί των προβλεπόμενων στη Σύμβαση εσόδων, εκ του οποίου το 50% (ποσοστό 1%) διατίθεται απευθείας στον Δήμο Μινώα Πεδιάδας, που σύμφωνα με την έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους αρ. 138/9/2019 για τη σύμβαση παραχώρησης, υπολογίζεται για τα 29 χρόνια σε 114,8 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τα αρχικά στοιχεία του 2019, και ετησίως σε 3.958.620,069 ευρώ, με το 1% να αντιστοιχεί σε 1.979.310,034 ευρώ.
Η διεκδίκηση δεν σταματά κατ’ ανάγκην στα 1,21 εκατ. ευρώ. Σε σχετική απόφαση της Δημοτικής Επιτροπής διευκρινίζεται ότι το συγκεκριμένο ποσό δεν αποτελεί τον οριστικό προσδιορισμό της οικονομικής απώλειας. Για τον λόγο αυτό, ο Δήμος ζητά από το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών και την αρμόδια ΕΥΔΕ/ΚΣΕΣΠ να του χορηγήσουν το εγκεκριμένο χρηματοοικονομικό μοντέλο, τα σχετικά έγγραφα της ΔΑΗΚ Α.Ε. και όλα τα αναλυτικά οικονομικά στοιχεία βάσει των οποίων υπολογίστηκε η απώλεια εσόδων για την περίοδο από 6 Φεβρουαρίου 2025 έως 6 Φεβρουαρίου 2027.
Ποιο είναι το εγκεκριμένο Χρηματοοικονομικό Μοντέλο της Σύμβασης Παραχώρησης
Ειδικότερα, ο δήμαρχος ζητά να του χορηγηθούν σε ηλεκτρονική μορφή αντίγραφα εγγράφων και στοιχείων που αφορούν: Την επιστολή της ΔΑΗΚ Α.Ε., μαζί με όλα τα συνημμένα, παραρτήματα, πίνακες και φύλλα υπολογισμού που τη συνοδεύουν, σχετικά με την εκτίμηση της απώλειας εσόδων από την 24μηνη μετάθεση της έναρξης λειτουργίας. Επίσης, ζητά τη Συμφωνία Αποζημίωσης της 31.12.2024 στο σύνολό της, μαζί με όλα τα παραρτήματά της. Ακόμα, ζητά την επιστολή της ΔΑΗΚ Α.Ε. μαζί με τα οικονομικά στοιχεία, τους πίνακες και τα φύλλα υπολογισμού, βάσει των οποίων προέκυψε η εκτιμώμενη αποζημίωση των 121.489.424,00 ευρώ για απώλεια εσόδων. Παράλληλα, ζητά την επιστολή/πιστοποίηση της ΔΑΗΚ Α.Ε. μαζί με τα στοιχεία και τα αναλυτικά φύλλα υπολογισμού, βάσει των οποίων προέκυψε το ποσό των 39.737.290,00 ευρώ, και το εγκεκριμένο Χρηματοοικονομικό Μοντέλο της Σύμβασης Παραχώρησης που ίσχυε κατά την υπογραφή της Συμφωνίας Αποζημίωσης της 31.12.2024, ιδίως ως προς τα προβλεπόμενα έσοδα της Εταιρείας Αεροδρομίου και τον υπολογισμό της απώλειας εσόδων για την περίοδο 06.02.2025-06.02.2027.
Τέλος, ο Δήμος ζητά κάθε επικαιροποίηση, αναθεώρηση ή τροποποίηση του Χρηματοοικονομικού Μοντέλου που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό της απώλειας εσόδων της ΔΑΗΚ Α.Ε. λόγω της 24μηνης μετάθεσης της έναρξης λειτουργίας.
Με αυτά τα δεδομένα, ο Δήμος επιδιώκει να προσδιορίσει με ακρίβεια το τελικό ύψος της απαίτησής του, διατηρώντας ρητά το δικαίωμα να διεκδικήσει οποιοδήποτε επιπλέον ποσό προκύψει.
Ποιο το τελικό κόστος για τον πολίτη
Το ερώτημα που γεννάται είναι εύλογο: Τελικά, πού θα φτάσει το κόστος αυτού του έργου, ποια θα είναι η επιβάρυνση για τον Έλληνα πολίτη και ποιος θα πληρώσει τη διαφορά; Σε σχετική κοινοβουλευτική του ερώτηση, ο Χάρης Μαμουλάκης, ανεξάρτητος Βουλευτής Ηρακλείου, θέτει θέμα ασυμμετρίας ανάμεσα στη δημόσια οικονομική επιβάρυνση και την ιδιωτική συμμετοχή, επισημαίνοντας ότι, ενώ το Δημόσιο καλύπτει σημαντικές πρόσθετες επιβαρύνσεις, η συμμετοχή της Κοινοπραξίας παραμένει η ίδια. Ενώ, δηλαδή, η χρηματοδοτική συμβολή του Ελληνικού Δημοσίου είχε οριστεί στα 180 εκατ. ευρώ, η δεσμευτική επένδυση με ίδια κεφάλαια της ιδιωτικής πλευράς ανερχόταν σε 158,4 εκατ. ευρώ. Σήμερα, η εικόνα αυτή έχει ανατραπεί πλήρως. Αν προστεθούν στα αρχικά 180 εκατ. ευρώ της κρατικής συμμετοχής τα 284 εκατ. ευρώ των μεταγενέστερων αποζημιώσεων, η συνολική επιβάρυνση του Δημοσίου εκτινάσσεται στα 464 εκατ. ευρώ (χωρίς την προμήθεια του ραντάρ). Την ίδια στιγμή, τα δεσμευμένα ίδια κεφάλαια της Κοινοπραξίας παραμένουν σταθερά στα 158,4 εκατ. ευρώ.
Η σύγκριση αυτή, σύμφωνα με εκτιμήσεις αρμοδίων στελεχών της αγοράς, δείχνει ότι για κάθε ένα (1) ευρώ που επένδυσε αρχικά η Κοινοπραξία, ο Έλληνας φορολογούμενος έχει εισφέρει πλέον περίπου 2,93 ευρώ μέσω του κρατικού προϋπολογισμού (Πηγή: Real News), τη στιγμή που το μετοχικό σχήμα της εταιρείας παραχώρησης παραμένει αμετάβλητο. Από την άλλη πλευρά, οι αποζημιώσεις προβλέπονται συμβατικά και συνδέονται με παράγοντες που αποδίδονται σε ευθύνες του Δημοσίου, όπως απαλλοτριώσεις, αρχαιολογικές έρευνες και αλλαγές στον σχεδιασμό. Το ουσιαστικό, λοιπόν, ερώτημα εντοπίζεται στην ανάληψη του ρίσκου και γιατί να αναλαμβάνεται αυτό σε τόσο μεγάλο βαθμό από το Δημόσιο στο πλαίσιο μιας Σύμβασης Παραχώρησης. Είναι σίγουρο ότι η αναθεώρηση του Χρηματοοικονομικού Μοντέλου που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό της απώλειας εσόδων της ΔΑΗΚ Α.Ε. λόγω της 24μηνης μετάθεσης της έναρξης λειτουργίας και την οποία ζήτησε από το Υπουργείο Υποδομών ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας θα φωτίσει έστω και μερικώς το ερώτημα.
